Aracın motoruna ilk hareketi veren parça marş dinamosudur. Kontağı çevirdiğinizde aküden alınan elektrik gücü harekete geçer, volant üzerindeki dişliler döner ve motor çalışır. Kontağı bıraktığınızda marş motorunun görevi biter; volanta hareket veren dişliyi geri çeker ve durur.
Marş dinamosunun, aracı tekrar çalıştıracağınız ana kadar başka hiçbir görevi yoktur. Bu yüzden arızası da sınırlı sayıda başlıkta toplanır.
Marş Dinamosunun Parçaları
- Gövde
- Pinyon (bendix dişlisi)
- Stator (sargı)
- Mıknatıs
- Fırça (kömür)
- Marş otomatiği (selenoid)
Marş Dinamosu Nasıl Çalışır?
Elektrik motoru enerjiyi aldığında fırça (kömür) elektriği statora (sargı) iletir ve manyetik bir kutup oluşturur. Etraftaki mıknatıslar, farklı kutupların birbirini çekmesi ve itmesi prensibiyle statoru döndürmeye başlar. Bu dönme hareketi çıkış milinden alınır ve pinyon dişlisi aracılığıyla volanta aktarılır.
Marş Dinamosu Arızaları Nelerdir?
Marş dinamosu yapı olarak basit bir elektrik motoru olduğu için arızaları da kısıtlıdır:
| Arıza | Ne olur |
|---|---|
| Stator (sargı) arızası | Sargı yalıtımı bozulur ve gövdeye kaçak yapar |
| Kömür (fırça) bitmesi | Statora elektrik iletilemez hale gelir, motor dönmez |
| Rulman aşınması | Aşınır, kırılır veya paslanır; çalışırken ses ve balans bozukluğu yapar |
| Marş otomatiği arızası | Dişli itilemez veya akım geçmez; tık sesi gelir, motor dönmez |
Bunların dışında marş dinamosu karışık bir arızaya sebep olmaz.
Marş Dinamosu Arızalanırsa Ne Olur?
- Araç marş basmaz.
- Marş sırasında ses yapabilir.
- Marşa basıldığında sanki akü bitmiş gibi hiçbir hareket olmaz.
- Marş motoru çok hızlı döner ama motor hareket almaz (dişli kavramıyor).
- Marştan sonra dişli geri çekilmez; araç çalışıp anahtarı bırakmanıza rağmen takılı kalır.
Marş Dinamosu Tamiri
Arızaların çoğu parça bazında onarılabilir: kömür değişimi, marş otomatiği değişimi, rulman değişimi, pinyon değişimi. Bunlar komple marş maliyetinin çok altındadır.
Sargı yanmışsa, gövde çatlaksa veya ünite daha önce birkaç kez revize edilmişse değişim mantıklıdır.
Her durumda: onarılan veya yenilenen marş, araca takılmadan önce test tezgahında yük altında denenmelidir. Akım çekişi ve boştaki devri üretici değerleriyle karşılaştırılmadan yapılan iş, aynı şikâyetle geri gelir.
Marşı suçlamadan önce aküyü test edin. Marş anında akü voltajı 9,5 V altına düşüyorsa sorun marşta değil aküdedir; sağlam marşların en sık boşuna değiştirilme sebebi budur.
Onarım mı, Değişim mi? Karar Tablosu
Marş dinamosunda karar, arızanın hangi parçada olduğuna göre değişir. Aynı şikâyet bazen küçük bir parça değişimiyle, bazen komple üniteyle çözülür:
| Durum | Genellikle uygun olan |
|---|---|
| Kömür (fırça) aşınması | Parça değişimi — en ekonomik onarım |
| Marş otomatiği (selenoid) arızası | Otomatik değişimi |
| Rulman aşınması, ses | Rulman değişimi |
| Pinyon / bendix kavramama | Pinyon değişimi; volant dişi de kontrol edilmeli |
| Sargı yanması, gövde çatlağı | Komple değişim |
| Daha önce birkaç kez revize edilmiş ünite | Komple değişim |
Ağır vasıtada bu karar daha kritiktir: 24 V bir marş ünitesinin fiyatı binek araca göre belirgin şekilde yüksektir ve aracın durduğu her gün ayrıca maliyettir.
Marş Değiştirmeden Önce Doğru Teşhis
Marş dinamosu, sektörde en sık boşuna değiştirilen parçalardan biridir. Sebebi, aynı şikâyetin farklı kaynaklardan gelebilmesidir: zayıf akü, gevşek veya oksitlenmiş şase kablosu, kontak devresi, immobilizer veya çalışmaya izin vermeyen bir kontrol ünitesi de aynı "marş basmıyor" tablosunu üretir.
Bu ayrımı gözle yapmak mümkün değildir. Yük altında akü ve şarj testi, devre üzerinde gerilim düşümü ölçümü ve araç tarafında arıza kodu okuması gerekir. Bu işlemler arıza tespit cihazı ve test ekipmanları ile yapılır.
Onarılan veya yenilenen marş, araca takılmadan önce test tezgahında yük altında denenmelidir. Akım çekişi ve boştaki devri üretici değerleriyle karşılaştırılmayan bir ünite, aynı şikâyetle geri gelir; ikinci işçilik ve ikinci sökme-takma maliyeti doğar.
24 V Ağır Vasıta Marşlarında Durum
Kamyon, çekici, otobüs ve iş makinelerinde marş üniteleri 24 V ve çok daha yüksek güçtedir. Motorun sıkıştırma oranı ve yağ viskozitesi yüksek olduğu için marş çok daha ağır yük altında çalışır; kömür ve rulman ömrü binek araca göre kısadır.
Bu araçlarda iki akünün seri bağlı olması, tek bir zayıf akünün tüm sistemi etkilemesine yol açar. Akü grubu test edilmeden yapılan marş değişimi çoğu zaman sorunu çözmez. Ağır vasıta kapsamı için kamyon ve ağır vasıta arıza tespit cihazları kategorimize bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Marş dinamosu arızası aracı yolda bırakır mı?
Çalışır durumdaki bir aracı yolda durdurmaz, çünkü marş yalnızca çalıştırma anında görev yapar. Ancak araç bir kez durduğunda tekrar çalışmaz. Ticari araçta bu, aracın bulunduğu yerde beklemesi ve çekici masrafı demektir.
Marşa basınca tek "tık" sesi geliyor, sebebi nedir?
Bu tablo tek bir parçaya işaret etmez; marş otomatiğinden besleme devresine, akü durumundan şase bağlantısına kadar birden fazla kaynaktan gelebilir. Ayrımı ölçümle yapmak gerekir, aksi halde sağlam parça değişme riski yüksektir.
Marş dinamosu tamir edilir mi, yoksa değişmeli mi?
Kömür, marş otomatiği, rulman ve pinyon kaynaklı arızalar genellikle parça bazında onarılır ve komple değişimin çok altında maliyetlidir. Sargı yanması ve gövde hasarında değişim tercih edilir.
Marş dinamosu mu arızalı, akü mü?
İkisi de aynı belirtiyi verir. Marş anında akü gerilimi ölçülmeden yapılan değerlendirme yanıltıcıdır; sağlam marşların boşuna değişmesinin en sık sebebi budur. Yük altında akü testi yapılmalıdır.
Marş dinamosu ne kadar ömürlüdür?
Kullanım şekline bağlıdır. Kısa mesafe ve sık dur-kalk kullanımı, marşın çalışma sayısını artırdığı için ömrü kısaltır. Ağır vasıtada ve şehir içi kullanımda aşınma daha hızlıdır.
Nitro Bilişim marş ve alternatör test ekipmanları ile profesyonel diagnostik cihazlar sağlar. Arıza tespit cihazları kategorimizi inceleyebilirsiniz.
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Klima komprasör arızaları nelerdir ?
